Güzel Ahlak

قال الله تعالي: ﴿خُذِ العَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ﴾ [سورة الأعراف: ١٩٩]

قال رسول الله ﷺ: ﴿إنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ﴾[مسند احمد]

Muhterem Müminler,

Hutbemizin mevzuu GÜZEL AHLAK’tır.

Lügat manası ile ahlak, kişinin davranış biçimi olarak benimsediği kalıplara denir. Hilkat, yani yaratılış, kelimesi ile aynı kökten geldiği için bir bakıma kişinin yaratılışı haline gelmiştir. Doğuştan gelen edep ise insanın özündeki seciye ve tabiattır.[1] Ahlak, özü itibarıyla hem iyiyi hem de kötüyü barındırabilir; ancak bir mümin için asıl olan, daima güzel ahlakı kuşanmak ve bu fazileti hayatı boyunca olgunlaştırmaktır.

Kaynağı vahiy olan güzel ahlakın en müşahhas örneği Peygamber Efendimizdir. Allahü Zülcelâl, gönderdiği peygamberler vasıtasıyla doğruyu yanlıştan ayırmış ve kurtuluşa ermek isteyenlerin Resulullah’ın izinden gitmesi gerektiğini Ahzab suresindeki şu ayetle müjdelemiştir: “İçinizden Allah’ın lütfuna ve âhiret gününe umut bağlayanlar, Allah’ı çokça zikredenler için hiç şüphe yok ki, Rasûlüllah’ta güzel bir örneklik vardır.”[2]

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Kur’an’ı hayatına bizzat nakşetmiş bir rehber ve onun en büyük muallimidir. O’nun sünneti ve hayatı bilinmeden Kur’an-ı Kerim’in gayesini kavramak mümkün olmadığı gibi, güzel ahlakın sınırlarını belirlemek de imkânsızdır. Nitekim Mevlâ’mız O’nun hakkında; “(Habibim), sen elbette yüce bir ahlak üzeresin!”[3] buyurarak bu hakikati teyit etmiştir.

Hz. Aişe Validemiz, kendisine Allah Rasulü’nün ahlakından sorulduğu zaman şöyle cevap vermiştir: “Rasulüllah’ın ahlakı Kur’an idi.”[4] O halde, İslami hükümlerin kaynağı olan Kitap ve Sünnet, güzel ahlakın da kaynağıdır. Buna bir başka tabirle İslam Ahlakı da diyebiliriz. İslam ahlakını Kur’an-ı Kerim’de, Peygamber Efendimiz’in sözlü ve fiilî sünnetinde açıkça görürüz.

A’râf Suresi’nin 199. Ayet-i kerimesinde Cenab-ı Hak Peygamber Efendimize hitaben şöyle buyurur: “(Rasûlüm!) Affetme yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir (kendini bilmezlerin söz ve hareketlerine karşılık verme).” Gerek bu ve benzeri Kur’an ayetleri ile gerek ayet dışındaki vahiylerle güzel ahlak kendisine telkin edilen alemlerin efendisi bir Hadis-i Şeriflerinde şöyle buyurur: “Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.”[5]

Değerli din kardeşlerim,

Nurlarını hidayet güneşi olan Allah Rasûlü’nden alan Sahabe-i Kiram ve peygamber varisi olan Allah dostları, her adımda örnek alınması gereken müstesna şahsiyetlerdir. Bu yüce zatların izini hayatının merkezine koyanlar, hakikat yolundan sapmadan asıl menzile güvenle ulaşırlar.

Güzel ahlak, kişinin hem Allah ile hem de kullarla olan bağını şekillendiren temel bir ölçüdür. Kişi namaz ve oruç gibi ibadetlerini yerine getirse de, ahlaki bir olgunluğa erişememişse bu ibadetlerin ruhu eksik kalmış sayılır. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Müminlerin iman bakımından en üstünü, ahlakı en güzel olanıdır”[6] buyurarak bu hakikati dile getirmiştir.

İslam’ın güzel ahlak kavramından bazıları şöyle sıralanabilir:

Emanet (Sözünde durmak, doğruluk ve güven). Efendimiz (s.a.v.) henüz kendisine peygamberlik verilmeden bile cahiliye Arapları tarafından “El-Emin” yani güvenilir lakabıyla anılmıştır.

Cömertlik ve infak: Elindekini paylaşmak, misafire ikramda bulunmak ve yardımlaşmak.

Kötülüğe karşı iyilik: Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur: "Nerede olursan ol, Allah’a karşı gelmekten sakın; yaptığın kötülüğün arkasından bir iyilik yap ki bu onu yok etsin.”[7]

Özetle ifade etmek gerekirse İslam güzel ahlaktan ibarettir. Onu yaşayan felaha erer. Hutbemi bir Hadis-i Şerif meali ile bitirmek istiyorum: "Kıyamet günü müminin mizanında güzel ahlaktan daha ağır bir şey yoktur."[8]

 

[1] Kurtubi, Kalem suresi ayet 4

[2] Ahzab, 21

[3] Kalem Suresi, 4

[4] Müsned-i Ahmed, 25813

[5] Müsned-i Ahmed, Hd. No: 8952

[6] Ebu Davud, 4682, Tirmizi, 1162

[7] Tirmizi, Birr, 55

[8] Tirmizi, Birr, 62